Kapag narinig natin ang salitang pamahiin, madalas napapangiti tayo.
“Huwag magwalis sa gabi.”
“Huwag umuwi nang diretso galing burol.”
“O kaya naman, magsabi ng ‘Tao po!’ bago pumasok.”
Marami sa atin ang lumaki na sinusunod ang mga ito. Ngunit naitanong mo na ba kung saan talaga nagsimula ang mga paniniwalang ito?
Sa KwentuJuan, nakasama ni James Caraan ang anthropologist at professor na si Dr. Nestor Castro para sa isang episode na nagbigay-liwanag sa mga kwentong bayan, pamahiin, at paniniwalang humubog sa kulturang Pilipino.
Sa halip na basta pagtawanan ang mga ito, mas naunawaan natin kung bakit mahalagang pag-usapan ang ating mga tradisyon.
Sino si Dr. Nestor Castro?
Si Dr. Nestor T. Castro ay isang propesor ng Anthropology sa University of the Philippines Diliman. Kilala siya sa kanyang mga pag-aaral tungkol sa kulturang Pilipino, indigenous communities, folklore, at Philippine history. Sa loob ng maraming taon, naging bahagi siya ng iba’t ibang research projects at public discussions tungkol sa ating pambansang pagkakakilanlan.
Dahil sa kanyang malalim na kaalaman, naging mas madaling maintindihan ang mga komplikadong konsepto sa episode.
At higit sa lahat, naipaliwanag niya ang mga ito sa paraang relatable at masayang pakinggan.
Hindi Lahat ng Pamahiin ay Walang Basehan
Isa sa pinakamagandang takeaway sa episode ay ang paalala na hindi lahat ng pamahiin ay basta gawa-gawa lamang.
Habang lumilipas ang panahon, maaaring nagbago na ang paraan ng pagtingin natin sa mga ito. Gayunpaman, marami sa mga paniniwala ay may pinagmulan.
Minsan, ang layunin nito ay para sa kaligtasan.
Minsan naman, paraan ito ng pagtuturo ng disiplina o paggalang.
Sa madaling salita, ang mga pamahiin ay nagsisilbing salamin ng pamumuhay ng ating mga ninuno.
Kapag nauunawaan natin ang konteksto, mas naiintindihan din natin ang ating kultura.
“Tao Po!” Hindi Lang Basta Pagbati
Isa sa mga pinakanakakatuwang bahagi ng episode ay ang usapan tungkol sa salitang “Tao po!”
Araw-araw natin itong ginagamit.
Pero bakit nga ba ito ang sinasabi natin kapag may pupuntahang bahay?
Ipinaliwanag ni Dr. Castro na ang simpleng katagang ito ay sumasalamin sa pagpapakita ng respeto at paghingi ng pahintulot bago pumasok sa pribadong espasyo ng ibang tao.
Sa unang tingin, parang ordinaryong expression lang ito.
Pero kapag sinuri, makikita nating bahagi pala ito ng mas malalim na kulturang Pilipino tungkol sa paggalang at pakikipagkapwa.
Aswang o Manananggal?
Hindi rin siyempre mawawala ang usapan tungkol sa mga nilalang na matagal nang bahagi ng Filipino folklore.
Aswang.
Manananggal.
Tikbalang.
Kapre.
Habang may halong tawanan ang usapan, ipinaliwanag din ni Dr. Castro kung bakit patuloy na nabubuhay ang mga kuwentong ito sa iba’t ibang rehiyon ng Pilipinas.
Hindi man natin sila nakikita sa totoong buhay, malaking bahagi sila ng ating oral traditions at collective imagination.
At dahil dito, nananatili silang mahalagang bahagi ng ating cultural heritage.
Halo-Halo Bilang Simbolo ng Kulturang Pilipino
Isa sa mga pinaka-interesting na analogies sa episode ay ang paggamit ni Dr. Castro ng halo-halo upang ipaliwanag ang kultura.
Kapag pinagsama-sama ang iba’t ibang sangkap, nabubuo ang isang masarap na dessert.
Ganito rin ang kultura.
Ang Pilipinas ay binubuo ng iba’t ibang impluwensya, tradisyon, at paniniwala.
May impluwensyang Malay.
May Chinese.
May Spanish.
May American.
At marami pang iba.
Kapag pinagsama-sama ang lahat ng ito, nabubuo ang natatanging kulturang Pilipino na kilala natin ngayon.
Simple ang halimbawa, pero madaling maintindihan.
Isang Lumang Barya ang Nagbukas ng Bagong Mundo
Isa pang kwentong tumatak sa maraming listeners ay kung paano nagsimula ang interes ni Dr. Castro sa anthropology.
Hindi ito nagsimula sa classroom.
Hindi rin ito nagsimula sa isang malaking research project.
Nagsimula ito sa isang lumang barya.
Mula sa simpleng curiosity, unti-unti siyang nahikayat na pag-aralan ang kasaysayan, kultura, at mga kuwento ng iba’t ibang komunidad.
Isa itong magandang paalala na minsan, ang maliliit na bagay ang nagiging simula ng malalaking pangarap.
Bakit Mahalaga Pa Ring Pag-usapan ang Folklore?
Sa panahon ng artificial intelligence, social media, at mabilis na access sa impormasyon, maaaring isipin ng ilan na lipas na ang mga kwentong bayan.
Pero kabaligtaran ang ipinakita ng episode.
Ang folklore ay hindi lang tungkol sa multo o pamahiin.
Ito ay tungkol sa kung paano namuhay ang ating mga ninuno.
Ito ay tungkol sa ating values.
At higit sa lahat, bahagi ito ng ating identidad bilang Pilipino.
Habang mas nauunawaan natin ang ating nakaraan, mas naiintindihan din natin kung sino tayo ngayon.
Isang Episode na Puno ng Kaalaman at Kulitan
Bagama’t seryoso ang paksa, hindi naging mabigat ang buong episode.
Sa natural na chemistry nina James Caraan at Dr. Nestor Castro, naging balanse ang kwentuhan.
May mga sandaling mapapatawa ka.
May mga pagkakataong mapapaisip ka.
At bago matapos ang episode, malamang ay may bago kang natutunang kwento tungkol sa kulturang Pilipino.
Iyan ang dahilan kung bakit espesyal ang episode na ito.
Hindi lang ito podcast.
Isa rin itong paanyaya na mas kilalanin ang ating sariling pinagmulan.
Ano ang Pinaka-Tumatak sa Iyo?
Napakinggan mo na ba ang KwentuJuan Episode 7: Mga Kwentong Bayan: Pamahiin, Nilalang at Paniniwala?
May pamahiin ba sa inyong pamilya na hanggang ngayon ay sinusunod pa rin?
Ano ang pinaka-interesting na natutunan mo mula sa usapan nina James Caraan at Dr. Nestor Castro?
Ibahagi ang iyong kwento sa comments at makisali sa usapan. Baka ang susunod na kwentong bayan ay manggaling mismo sa iyo.
🎙️ Stream the full episode of KwentuJuan on Spotify at tuklasin ang mga kwentong humubog sa kulturang Pilipino, isang kuwento, isang paniniwala, at isang aral sa bawat pakikinig.
References
- University of the Philippines Diliman – Department of Anthropology. Faculty Profile: Dr. Nestor T. Castro. https://anthro.upd.edu.ph
- University of the Philippines Diliman. College of Social Sciences and Philosophy – Anthropology Program. https://cssp.upd.edu.ph
- National Commission for Culture and the Arts (NCCA). Philippine Intangible Cultural Heritage and Folklore Resources. https://ncca.gov.ph